مجله اینترنتی مدیریت بحران و سوانح

رابطه مذهب و بحرانها و نقش مذهب در مدیریت بحران از مباحث بسیار مهمی می باشند که متاسفانه کمتر مورد مطالعه و بررسی علمی قرار گرفته اند.

یکی از جنبه های بسیار آشکار ارتباط مذهب و بحرانها این است که بحرانها و وقوع آنها کار خداوند است و تعبیر رایج آن نیز این است که بحرانها نوعی بلا هستند که از طرف خداوند برای تنبیه دنیوی مردمان یک سرزمین در نظر گرفته می شوند.  همه ما این تعبیر و برداشت را بارها و بارها از زبان مردم عادی، دولتمداران و برخی علمای دینی شنده ایم.  این نگرش هیچ ارزشی به مدیریت بحران نداده و در حقیقت به معنای آن است که نیازی به مدیریت بحران نیست.  در این رویکرد بهترین مدیریت برای پیشگیری بحرانها و دور شدن از عذاب الهی روی آوردن به اعمال و رفتاری است که عذاب الهی را از آدمیان دور می نمایند.  این نوع تعبیر منحصر به کشورهای در حال توسعه نیست.  بعد از بحران کاترینا در آمریکا بارها و بارها از زبان سیاستمداران درجه اول کشور مانند جورج بوش و همینطور شهردار نیوارلئان این مطلب را شندید.  البته اگر کمی هم در احوال این شهر قبل از این بحران بنگریم این نگرش تقویت می شود.  نئو اورلئان بنا به گفته محققان یکی از بزرگترین مراکز فحشاء در آمریکا بود. 

یکی دیگر از جنبه های ارتباط مذهب و بحران و مدیریت بحران که کمتر مورد توجه قرار گرفته است این است که مذاهب برای کمک به بشر هم به لحاظ معنوی و هم به لحاظ مادی و تامین آنها آمده اند.  با این نگرش مذهب می تواند خدمات زیادی در مراحل مختلف مدیریت بحران از پیشگیری، آمادگی، واکنش و بازسازی داشته باشد.  مذهب، تعلیمات مذهبی و روحانیون می توانند مردم را به حفظ سلامت خود و خانواده خود در برابر مخاطرات طبیعی با تشویق آنها به رعایت استانداردها و مقررات کمک نمایند.  آنها می توانند به مردم بگویند که مسئولیت حفظ جان خود و خانواده شامل مخاطرات طبیعی نیز می شود.  تعلیمات مذهبی همچنین نقش بزرگی در امداد رسانی و بازسازی بعد از سوانح می توانند بازی نمایند.  کما اینکه در حال حاضر نیز سازمانهای مذهبی نقش مهمی در امداد رسانی بعد از بحرانها ایفا می نمایند.

این موضوع بسیار گسترده ای است که ابعاد دیگری نیز دارد که لازم است مورد توجه همه محققان و اندیشمندان و دست اندرکاران قرار گیرد. 

انگیزه اصلی نوشتن این چند سطر آن بود که شما را به تماشای ویدیویی که گوشه هایی از نگرش دوم را نشان می دهد جلب نمایم.  چنانچه ملاحظه می فرمایید روحانیون مسلمان درصدد برآمده اند تا با استفاده از تعالیم اسلامی و فرصت ماه مبارک رمضان مردم را در جهت اجرای اقدامات پیشگیرانه تشویق نمایند:

مذهب در خدمت پیشگیری از بحرانها (ویدیو)

دانشمندان اخیرا اعلام کرده اند که گرم شدن کره زمین می تواند منجر به زلزله، سونامی و آتش فشان گردد.  اثرات گرم شدن زمین بر آب دریاها و اقیانوسها به راحتی قابل مشاهده است.  آب اقیانوسها در قرن بیستم به دلیل ذوب شدن یخها بطور متوسط نزدیک به 17 سانتیمتر بالا آمده است.  اگر سطح دی اکسید کربن در جو همچنان افزایش یابد این روند نیز ادامه پیدا خواهد نمود و شاهد اثرات و فشارهای بیشتری بر زمین خواهیم بود.  اگر چه این اثرات تا حدودی در گذشته تشریح شده اند ولی کمتر کسی در مورد اثرات گرم شدن کره زمین تحقیق و فکر کرده است. 

بیل مک گویر (Bill McGuire) از دانشگاه لندن از جمله کسانی است که مطالعات در این زمینه را آغاز نموده است.  او معتقد است که گرم شدن کره زمین منجر به افزایش فعالیتهای زمین می گردد.  از نظر او یکی از پدیده هایی که می تواند توازن و تعادل نیروها در سطح زمین را تغییر دهد یخ است که به صورت سطوح یخبندان و کوههای یخی بخش قابل توجهی از کره زمین را تشکیل می دهند.   وزن یخ باعث فشار بر لایه ای از زمین که یخ بر روی آن قرار دارد می شود.   با آب شدن یخ ها لایه زمین زیر آن سبک می شود و به همین دلیل می تواند خیلی سریع تغییر شکل دهد.  این تغییر شکل همین الان هم در نتیجه پایان عصر یخبندان قبلی (Ice Age) وجود دارد.  عقب نشینی لایه های قطور یخ از شمال آمریکا و کانادا باعث بالا آمدن سطح زمین در این نواحی گردیده است.  نواحی که که در آنها این اتفاق می افتد می تواند بر فشارهای خطوط گسل و آتش فشانها اثر بگذارد.  به اعتقاد بیل مک گویر در مناطقی مانند ایسلند که لایه های یخ در حال آب شدن هستند و در زیر یخ ها آتش فشانهای زیادی قرار دارند اثر کاهش بار زمین به دلیل ذوب شدن یخ ها می توانند منجر به فعال شدن آتش فشانها گردند.

با تغییر دینامیک در لایه زمین گسلها نیز ممکن است دچار بی ثباتی شوند و به همین دلیل مسایل جدیدی بوجود آورند.  همانطور که در مورد آتش فشانها رخ داد این کاهش بار وقتی که در محدود گسل ها اتفاق می افتد منجر به پیدایش زلزله هل هم می شوند.  نمونه هایی از این اتفاقات در تغییرات آب و هوایی در گذشته رخ داده اند.  با آنکه از نظر تئوری این ادعا صحیح به نظر می رسد ولی مطالعات بیشتری باید انجام شوند تا آن را بطور کامل تایید نمایند.  

از طرف دیگر آب شدن یخها مساله دیگری بوجود می آورد و آنهم محلی است که قرار است آبهای اضافی به آنجا بروند.  بنابر این سطح آب اقیانوسها بالا می رود.  بعلاوه با گرم شدن دما آب هم انبساط پیدا کرده و جای بیشتری اشغال می کند.  با جمع شدن آبها و بالا رفتن آب در سواحل سواحل سنگین تر شده و فشار بر لایه های زمین در سواحل افزایش می یابد.  این سنگینی باعث تا شدن لایه سطح زمین و کشیدگی در بالای لایه ها و تراکم در ته لایه ها می گردد دقیقا همانطور که یک شی چوبی و یا پلاستیکی را خم می کنیم. این فشارها باعث تحریک آتش فشانها و یا گسلهای محدوده های ساحلی می شوند (گفته می شود که همین مکانیسم باعث آتش فشانهای فصلی در آلاسکا می شوند).  با این حال عده ای بر این عقیده اند که نرخ فعلی بالا آمدن آب اقیانوسها به حدی نیست که بتواند خطرات جدی در این زمینه ها بوجود بیاورد ولی اگر گرم شدن کره زمین شدت بگیرد و بد ترین سناریو اتفاق بیافتد قطعا این وقایع رخ خواهند داد.