مجله اینترنتی مدیریت بحران و سوانح

مهندسین دانشگاه کالیفرنیا در لس آنجلس (UCLA) با اضافه کردن تجهیزاتی به ارزش 50 دلار آمریکا به تلفن همراه موفق شده اند این وسیله را تبدیل به آزمایشگاهی برای آزمایش سریع و دقیق مایعات از جمله خون در آورند که می تواند کاربردهای میدانی و عملیاتی زیادی از جمله در شرایط بحرانی داشته باشد.   

این دستگاه مایعاتی مانند خون را گرفته و وارد گوشی تلفن همراه کرده و آن را مورد بررسی قرار می دهد.  این اطلاعات که از طریق گوشی موبایل قایل ارسال به هر کجا می باشند امکان ارسال سریع اطلاعات پزشکی افراد آسیب دیده به متخصصان که ممکن است در فواصل بسیار دورتری قرار داشته باشند را فراهم می سازد. نتایج اولیه آزمایشات این روش تا 90 درصد درست بوده اند. 

البته این دستگاه و روش جایگزین روشهای پیچیده موجود نبوده بلکه در مواردی که دسنرسی به این تجهیزات به سرعت امکان پذیر نیستند مانند نقاط دور دست و شرایط بحرانی کاربرد خاص خود را خواهد داشت. سازندگان این دستگاه امیدوارند که این وسیله به زودی وارد بازار شده و در آینده نزدیک امکان انجام آزمایشهای پیچیده تر در سطوح مولوکولی و نانو را هم فراهم نماید.    

استفاده از داوطلبان یکی از اجزای جدایی ناپذیر در مدیریت بحران است.  نیروهای داوطلب چه آنها که از قبل سازماندهی شده اند و چه آنها که بطور خودجوش در شرایط بحرانی وارد عمل و فعالیت می شوند حجم قابل توجهی از مهارتها، توانایی ها و منابع را با خود به میدان می آورند که می توان از آنها قبل و حین و پس از بحرانها استفاده برد.  فعال کردن عملیات داوطلبانه بخش خصوصی نیز می تواند به میزان قابل توجهی بر این منابع بیافزاد و موجبات تقویت مدیریت بحران شود.  مدیران بحران باید بدانند که توانایی آنها در نحوه کار کردن با نیروهای داوطلب می تواند تاثیرات زیادی بر زندگی و مرگ شهروندان در شرایط بحرانی داشته باشد. نیروهای داوطلب می توانند تاثیر گذار باشند و این بر عهده سازمانهای ذیربط است تا این تاثیر گذاری ها را در جهات مثبت و کارایی بیشتر هدایت نمایند.

در عین حال که بحرانها با هم تفاوتهایی دارند ولی اغلب آنها از این جهت که در همه آنها حجم زیادی از مواد و نیروهای انسانی هجوم می آورند با هم شبیه هستند.  در شرایط بحرانی واکنش طبیعی بسیاری از انسانها آن است که با مال و یا جان خود به کمک می آیند.  با آنکه این نوع رفتارها  از روی انسان دوستی و خیر خواهی مردم می باشند ولی اگر سازمانهای دولتی و غیر دولتی آمادگی لازم برای جذب درست آنها را نداشته باشند خود منجر به بروز بحرانی ثانویه می شوند. برنامه ریزی قبلی برای برخورد با این مسایل موجب آن می شود که در زمان بحران مدیران نیاز به صرف وقت برای اینکه با این نیروها چکار بکنند نداشته باشند. 

به محض وقوع بحران افراد علاقمند شروع به یافتن راههایی برای کمک کردن می شوند و برای این کار با سازمانهای مربوطه تماس می گیرند و یا به جستجو در اینترنت می پردازند تا بهترین راه ارایه خدمت را پیدا نمایند.  سازمانهایی که نیاز به نیروهای داوطلب در این شرایط دارند باید بدانند که چگونه به سرعت آنها را وارد چرخه فعالیت نمایند.  در این موارد سیستمهای تشکیل پرونده و تخصیص نیروها به صورت دستی و یا الکترونیکی می توانند بکار گرفته شوند.  البته این افراد فقط بخشی از نیروهای داوطلب را تشکیل می دهند.  بسیاری از داوطلبان سعی می کنند که شخصا به محل وقوع بحران مراجعه می نمایند. در این موارد ایجاد سیستمهای ثبت نام در محل بحران تا حدود زیادی کارساز است و می توان از این طریق نیروهای داوطلب را با نیروهای رسمی ترکیب نمود.  در این روش نیروهای داوطلب به سرعت در محل ثبت نام شده و به مکانهای مورد نیاز هدایت می شوند در حالیکه نیروهای عملیانی موجود در صحنه همچنان بدون اینکه درگیر مدیریت داوطلبان و مسایل مربوط به آنها باشند به فعالیتهای خود ادامه می دهند.  البته نحوه ادغام نیروهای داوطلب به صحنه بحران باید با ملاحظه حساسیتهای مربوطه صورت پذیرد. نیروهای اصلی مدیریت بحران غالبا تحت شرایط فشارهای روحی و روانی کار می کنند و دچار خستگی می شوند و ادغام کردن نیروهای داوطلب خونسرد و یا غیر خسته بین آنها ممکن است کاری دشوار باشد.  کسانی که مدیریت داوطلبان را بر عهده دارند باید در انتخاب افراد برای وظایف مختلف ملاحظات مربوط به شرایط کار را در نظر بگیرند و از نیروهای صبور و پر طاقت استفاده شود.

بعد از وقوع بحرانها معمولا حجم زیادی از کمکهای مردمی به شکل مواد غذایی، پتو، چادر و بطری های آب برای توزیع بین مردم آسیب دیده جمع آوری می شوند.  این شکل از کمک رسانی در میان سازمانهای امدادرسانی بسیار رایج و معمول است.  اما تحقیقاتی که اخیرا و بخصوص بعد از سونامی سال 2004 در حوزه اقیانوس هند انجام شده اند نشان می دهند که اعطای کمک های نقدی به افراد آسیب دیده ممکن است شیوه کاراتری برای تحریک و تقویت بازتوانی و کمک رسانی در کشورهای در حال توسعه و حتی آن دسته از آنها که دولتهای با ثباتی ندارند باشد. 

 امدادرسانی نقدی بعد از سونامی سال 2004، زلزله کشمیر پاکستان در سال 2005 و طوفانهای کاترینا و ریتا در آمریکا بخصوص مورد آزمایش جدی قرار گرفتند.  با آنکه تصور می شد که کمکهای نقدی فقط در کشورهای توسعه یافته و جاهایی که سیستم بانکی قوی وجود داشته و ثبات سیاسی نسبی حاکم است ممکن است موثر باشد، تجربیات اخیر نشان می دهند که کمکهای نقدی در حال افزایش هستند اگر چه هنوز سهم آنها نسبت به کمکهای جنسی نسبتا پایین است. ارایه کوپن های نقدی حتی در کشورهای در حال توسعه آسیب دیده شیوه ای موثر و کارا در امداد رسانی است.

ملاحظات مربوط به اینکه کمکهای نقدی عمدتا به دست ماموران فاسد دولتی و غیر دولتی افتاده و یا با توزیع ناعادلانه انجام می گیرند غالبا مانع از استفاده از این روش توسط سازمانهای کمک رسانی بخصوص در کشورهای در حال توسعه پس از بحرانها شده است.  اما تحقیقات انجام شده نشان می دهند که روشهای زیادی برای رساندن کمکهای نقدی به دست مردم آسیب دیده به دور از فساد و سوء استفاده و سایر مسایل وجود دارند.

تحقیقات نشان می دهند که کمکهای نقدی فقط باید در مواردی اعطاء شوند که بازار وجود داشته و می تواند عمل کند.  مردم باید بتوانند با پولی که به آنها داده می شود کالاها و خدمات مورد نیازشان را از بازار تهیه کرده و قیمتها نیز نسبتا با ثبات باشند.  دولت و سازمانهایی که این کمک ها را ارایه می دهند باید ارزیابی نیازها را به درستی انجام داده و سیستم نظارتی قوی داشته و مکانیسم های ارایه مطمئن و کارایی داشته باشند.       

این مطلب برگرفته از مطلبی است که با همین عنوان در شماره ژانویه سال 2009 نشریه Hazard Observer به چاپ رسیده است: 

http://www.colorado.edu/hazards/o/archives/2009/jan_observerweb.pdf